Tüm Yazılar

Bayan mı, Kadın mı?

toplumsal-cinsiyet-ve-kadın-ayrımcılığı-9

 

Bir yuksek lisans tezi olan “Türkçe’nin İçerdiği Eril ve Dişil İfadeler Bakımından İncelenmesi” tez konusunda kadinin dilimizde nasil ayrimsandigini derlemisler. Fevkalade bir calisma olmus. Emek verenlerin eline saglik.

Kadinlarla yaptigim calismalarda ben de cogu zaman bir seansta veya bir sohbette sunu cok duyarim. Kadin kendini anlatirken farkinda olmadan soyle der; ‘Ben oyle bir adam degilim, ben x davasinin, x ilkelerin adamiyim, ben soyle-boyle bir adamim'(!) Yeri gelmisse ve kisi duymaya hazir ise dilindeki ifadeye dikkatini cekerim. ‘Evet sen oyle bir ADAM degilsin sen bir KADINSIN’ diye..

Dilimiz norolojik yollarimiza baglidir ve bir sohbetin icinde gelisiguzel sarf ettigimiz kelimeler bize bizle ilgili cok sey anlatir, inanclarimizla ilgili muazzam ipuclari verir.

Ya da kadinlarla yaptigim grup calismalarinda hemcinslerinin icinde bile olsa, kendileri icin veya kadinla ilgili soylemlerinde ‘Bayan’ kelimesini sectiklerine cok sahit olmusumdur. Erkeklerin ayip bir kelimeymis gibi ‘kadin’ kelimesi yerine ‘Bayan’ kelimesini kullandigina alistik da, daha biz kadinlar kendimiz icin dolu dolu ‘Kadin’ kelimesini kullanamiyoruz.

Bu tezlerden derleme makalede dilde ki bu ayrimciliga isaret eden harikulade ornekler var.

Bir toplumun donusumu kadinla baslar, oyleyse once Biz Kadinlar dilimizde kendimize sahip cikacagız.

 

Sevgiyle,

Bilge

***

1.

Bazı mesleklerin, kelimelerin, ifadelerin sadece erkeklere özgü olduğu varsayımından hareketle, bu tür sözcüklerin önüne gereksiz biçimde “kadın” vurgusu yaparak kadını ötekileştiren ifadelerden kaçının!

• Kadın başbakan

• Kadın yönetici

• Kadın milletvekili

• Kadın yazar

• Kadın gazeteci

Halihazırda “kadın” mesleği olarak görülen mesleklerde ise “kadın” sözcüğünü eklememek yine aynı örtük ayrımcılığa işaret etmektedir: Hemşire, bakıcı, ana okulu öğretmeni, sekreter gibi.

Örtük olarak “erkek olmayı”, “insan/adam” olmayla özdeşleştiren ve “herkesi” kapsama iddiasıyla kadını görünmez kılan ifadelerden kaçının!

• Adam olmak

• Adam gibi

• Adamakıllı

• Adam başı

• Adam yerine koymak/konmak

• Adamdan saymak/saymamak

• Adam etmek

• Adamına göre davranmak

• Adamına düşmek

• Adam kaçırmak

• Bilim adamı

• Devlet adamı

• Halk adamı

• İş adamı

• İnsanoğlu

• Ademoğlu

3.

“Kadın” kelimesini olumsuz bir kavram olarak, “sakıncalı”, “kirlenmiş”, “bakire-olmayan” olarak yaftalayan ifadelerden kaçının! “Kadın” yerine daha “kibar” “edepli” olduğunu düşünerek “bayan”, “hanım”, “hanımefendi”, “kız”, “bacı” vb. kullanmayın. “Erkek” ifadesini kullanacağınız yerlerde “kadın”ı, “bay” ifadesini kullanacağınız yerlerde de “bayan”ı tercih edin.

Gündelik hayatımızda sıklıkla karşılaştığımız aşağıdaki ikilikler bu ayrımı net bir biçimde göstermektedir:

• Erkek tuvaleti / Bayan tuvaleti

• Erkek yüzücü / Bayan yüzücü

• Erkek öğretmen / Bayan öğretmen

• Erkek arkadaş / Bayan arkadaş

• Erkek yanı / Bayan yanı (Toplu taşımacılıkta)

 

4.

“Kız” kelimesinin “cinselliği çağrıştıran bir ifade” olarak ve bazı durumlar için olumsuz kullanımından kaçının!

• Kızlık soyadı

• Kız oğlan kız

• Kız gibi gülmek /yürümek

 

5.

“Er”, “baba” “oğlan” kelimelerinin, örtük olarak kadını dışlayan ve kapsayıcı olduğu düşünülen ifadelerinden kaçının!

• İşinin eri

• Sözünün eri

• Er sözü

• Babalanmak

• Allah baba

• Babalar gibi

• Baba evi

 

6.

Bazı deyim, atasözü, klişe cümleler ve ifadelerde cinsiyetçi kullanımlardan kaçının!

Kadınlar için en iyi meslek öğretmenlik (!) (Eve erken gelip çocukla ilgilenmek, yemek ve diğer ev işlerini yapabilmek kast ediliyor!)

• Anasına bak kızını al

• Kızını dövmeyen dizini döver

• Kız almak/kız vermek

• Kadınlar hamamına çevirmek

• Yuvayı yapan dişi kuştur

• Evde kalmış

• Karı ağızlı

• Hanım evladı

• Hanım hanımcık

• Senin gibi hanım bir kıza yakışıyor mu?

• Delikanlı kız

• Adam gibi adam

• Erkek adam ağlamaz

• Anasını satmak

*anam avradım olsun

*Vay anasını

 

 

Kaynak Bilgi: Makalenin linkine buradan ulaşabilirsiniz. Haberin içinde belirtilen kaynaklar şu şekiledir;

*Güden, Menekşe Pınar. “Dilde Cinsiyet Ayrımcılığı: Türkçe’nin İçerdiği Eril ve Dişil İfadeler Bakımından İncelenmesi”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2006. *Üstün, İlknur. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Hesaba Katabiliyor muyuz? Ankara, 2011. *Pincha, Chaman. Toplumsal Cinsiyete Dayalı Afet Yönetimi. Çev. Derya Keskin Demirer. İzmit: Kocaeli Üniversitesi Yayınları, 2009.

(Not: Bu çalışma, Kadir Has Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Merkezi tarafından hazırlanmıştır.)

 

Advertisements

1 thought on “Bayan mı, Kadın mı?”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s